|
Inleiding met voorbeelden
Misschien denkt u bij aansprakelijkheid van de werkgever alleen aan wat je echte ongelukken noemt:
- een arm afgehakt in een machine;
- een metselaar bedolven onder een nieuwe muur die instort;
- een dakdekker die door een zwakke plek van een houten dak valt;
- een rancheerder die tussen twee treinstellen wordt geplet.
Dat -en zo zijn er nog veel meer- zijn duidelijke situaties die allemaal natuurlijk niet hadden mogen gebeuren.
Duidelijke ongevallen zijn die welke worden veroorzaakt door ondeugdelijke apparatuur:
- Een boormachine zonder beveiliging; de boor loopt vast in de betonwand waarin wordt geboord. Door het ontbreken van een beveiliging draait de motor van de boormachine door. Dan is het de machine met daaraan de handen van de werknemer die gaat ronddraaien rond de boor. Een gevolg kan dan ernstig letsel zijn aan de hand, pols en/of arm.
- Een cementmolen die niet alleen goed mixt, maar ook het cement in de ogen van de werknemer schiet (JAR 2006/50).
Ziektes door onveilige situaties kent u ook, denk aan het werken met asbest, het verblijf in een omgeving waarin veel wordt gerookt, oplosmiddelen in verf.
Recent is er de uitspraak dat ook de ziekte van lyme als gevolg van een tekenbeet een beroepsziekte kan opleveren.
Minder voor de hand ligt het te denken aan aansprakelijkheid voor gehoorschade van een cellist die in het Gelders orkest speelt direct voor de blazers.
- Dat is toch de passie van die man!
- Alle muzikanten met oorbeschermers als bij een heimachine? Dat is toch geen gezicht.
Raar maar waar; de werkgever is toch aansprakelijk (JAR 2008/107).
(De reden van deze uitspraak van de rechter was dat het
a. wel mogelijk was om de werkplek van de orkestleden zo te organiseren dat risico op geluidsoverlast door de blazers minder werd;
b. het bij andere orkesten ook zo gebeurt!).
Van een ander niveau is een aansprakelijkheid van een werkgever die te maken heeft met
een personeelslid dat met te veel passie zijn werk doet.
Een werknemer die altijd vooraan staat, altijd beschikbaar is, het werk naar zich toetrekt, niet delegeert, lange dagen maakt, nooit zegt dat het werk te zwaar is, werk mee naar huis neemt en als planner van huis uit nog met verschillende telefoons werkt, die kan een
burn-out oplopen.
In deze situatie (gerechtshof Den Haag 18 januari 2008/JAR 2008/129) wordt er voorlopig vanuit gegaan dat de werkgever aansprakelijk is.
Het alleen maar waarschuwen dat de werknemer verkeerd bezig is, is onvoldoende.
De werkgever moet dan veel meer doen, zo nodig de man naar huis sturen en vakantie laten nemen.
Een nog ander niveau van veroorzaken van schade ondervindt u wanneer het ene personeelslid de ander letsel toebrengt.
Dat heeft niet alleen te maken met gevaarlijke situaties op de werkvloer.
Denk ook aan pesten, agressie en seksuele intimidatie.
De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) houdt rekening met psychosociale belasting ingeval van pesten, agressie, seksuele intimidatie, geweld en werkdruk!
Een werkgever is natuurlijk niet verantwoordelijk voor het feit dat Jan een pestkop is of dat Henk in geniep Els seksueel intimideert.
De aansprakelijkheid is er wel als de werkgever niets doet of te laat of verkeerd ingrijpt als hij wel weet van de problematiek.
Ingaan op uitzendbureaus en het uitlenen van personeel
Misschien is er door de crisistijd wel behoefte om -bij te weinig opdrachten voor uw bedrijf- werknemers uit te lenen aan bedrijven die nog voldoende werk hebben.
Realiseert u zich dan dat u de formele werkgever blijft.
U moet goed weten in welke situatie uw personeelslid komt wanneer u dat personeelslid uitleent.
Misschien kunt u later wel een verwijt maken aan het bedrijf aan wie u uw mensen hebt uitgeleend; u bent echter naast die feitelijke opdrachtgever de formele werkgever die aansprakelijk blijft.
Dat geldt uiteraard ook zo voor uitzendbureaus.
Zij moeten goed weten wie hun klant is en wat die klant allemaal doet.
Het is niet ongebruikelijk dat uitzendbureaus vragen naar een risico-inventarisatie en evaluatierapport van de inlener.
Gaat u personeel uitlenen aan een bedrijf dat nog voldoende werk heeft, dan zou u daar ook aan moeten denken.
Dan zijn er natuurlijk ook nog de ZZP’ers
Zij hebben geen personeel en denken vandaag dus bij zichzelf: wat een leuk verhaal, maar ik heb er geen last van.
Dat is alleen juist, wanneer de ZZP’er geen opdracht geeft aan onderaannemers met personeel!
Laat u dus personeel van een ander of uitzendkrachten voor u werken, en dat vindt plaats binnen de uitoefening van uw eigen beroeps- of bedrijfsactiviteiten, dan hebt u de gewone werkgeversaansprakelijkheid als zich ongelukken voordoen.
Als u mensen inschakelt voor werk dat niet tot uw eigen beroeps-of bedrijfsactiviteiten hoort, dan is er niet zomaar reden voor aansprakelijkheid.
Een notaris is dus niet vanuit werkgeversaansprakelijkheid verantwoordelijk als een glazenwasser of schilder, die bij hem werkt, van de ladder valt.
De arbeidsinspectie heeft een eigen beoordeling van de vraag wanneer er sprake is van een werkgever-werknemersituatie.
Dit heeft tot gevolg dat er aansprakelijkheid van een ZZP’er als werkgever kan zijn voor het ongeval dat een andere ZZP’er overkomt.
Neemt u als ZZP’er een opdracht aan om een muur te metselen en u hebt door tijddruk de behoefte aan een extra metselaar, dan kan het zijn dat u daarvoor een collega-ZZP’er inleent.
Wanneer u bepaalt wat de ingeleende ZZP’er moet dan, wanneer u toeziet op het werk, instructies geeft hoe het werk moet worden uitgevoerd en materiaal verstrekt, dan kan het zijn dat de arbeidsinspectie u op basis van de arbeidsomstandigheden beschouwt als werkgever! (= voorbeeld op de site van de Arbeidsinspectie)
Algemeen
De wet en de rechtspraak bepalen waarvoor de werkgever moet zorgen.
Afhankelijk van de situatie wordt er veel of weinig van een werkgever verwacht.
Maar:
- er is in ieder geval geen absolute waarborg tegen welk ongeval, gevaar of letsel dan ook;
- domheid wordt absoluut niet beloond;
- werknemers hebben, ook weer afhankelijk van ervaring en vooral functie, een eigen verantwoordelijkheid.
De wet
Artikel 7:658 BW.
De werkgever heeft te zorgen voor een veilige werkplek, voor veilige gereedschappen en machines en andere werktuigen.
Niet alleen moet het zaakje bij de aanschaf veilig zijn, het moet ook goed onderhouden worden.
Vergeet dus niet het periodiek keuren van materialen, machines, et cetera.
De werkgever moet ook zodanige aanwijzingen geven en zodanige maatregelen nemen dat er veilig gewerkt kan blijven worden.
Denk bij veilige werkplekken bijvoorbeeld aan risico’s die min of meer voor de hand liggen.
- Kabels en leidingen los op de vloer of op een andere werkplek (denk aan het werken op een dak) vragen om ongelukken.
- Hetzelfde geldt voor gladde vloeren.
- Denk aan het ontbreken van valbeveiligingen wanneer u op hoogtes moet laten werken.
Denk bij aanwijzingen aan goede instructies over de vraag hoe je veilig moet omgaan met bijvoorbeeld ladders, gevaarlijke stoffen, hijs- en hefwerktuigen, machines in het algemeen.
Denk bij het nemen van maatregelen aan het beschikbaar stellen van beschermingsmiddelen: oog- en oorbescherming, beschermende kleding, helmen, schoenen met stalen neuzen, brandblusapparatuur.
Bijzondere uitgangspunten
De wet en de rechtspraak gaan uit van mensen en hanteren daarbij een aantal algemene ervaringsregels.
Regel 1: waar gehakt wordt vallen spaanders.
Je moet dus niet zeuren om ieder schrammetje.
Je weet als werknemer dat als iets niet veilig is, je dus zelf moet opletten.
Een medewerkster van een broodjeszaak krijgt uiteraard in principe geen schadevergoeding wanneer zij bij het opensnijden van bolletjes -om die te beleggen met kaas, vlees of wat dan ook- zich in de vingers snijdt.
Regel 2
Een bijzondere ervaringsregel die u als werkgever of als leidinggevende nooit mag vergeten is dat werknemers mensen zijn.
Mensen zijn vergeetachtig.
Men wil soms graag snel doorwerken om vroeg thuis te zijn.
Heel belangrijk is dat de dagelijkse omgang met gevaarlijke machines en het dagelijks verblijf op gevaarlijke plaatsen de aandacht laat verslappen en het niveau van voorzichtigheid laat dalen.
Het wordt dan langzaam maar zeker gewoon.
Dat betekent dat je als werkgever moet zorgen voor goede, véél en gerégeld herhaalde instructies, maar ook voor technische voorzieningen die fouten door bijvoorbeeld vergeetachtigheid en verslapte aandacht zoveel mogelijk voorkomen.
Je moet als werkgever zelf proberen voor te stellen hoe dom mensen kunnen doen als ze vergeetachtig zijn, onder tijdsdruk staan, alleen zijn en geen hulp durven vragen.
Een goed voorbeeld is de zaak van Van Doorn/NBM (JAR 2007/230).
Twee werknemers hadden een opdracht een ladder te vervoeren met een combi-/pick up wagen.
Het liep al tegen de avond; er werd geen bevestigingsmateriaal gevonden.
De jongste werknemer gaat rijden.
De oudste staat in de bak en houdt de ladder vast.
Dan valt de oudste uit de laadruimte als de wind de ladder grijpt.
Is de werkgever aansprakelijk voor dit letsel?
Het is toch gewoon dom werk van deze twee mensen?!
De Hoge Raad heeft uitgemaakt dat de opdracht tot vervoer van de ladder afkomstig is van de werkgever.
Die moet er dan ook voor zorgen dat bevestigingsmateriaal aanwezig is.
Is dat er niet, dan loopt de werkgever het risico dat de mensen dom en gevaarlijk te werk gaan.
Aansprakelijk dus!
De taak van de werkgever is dus veel en indringend instrueren om te voorkomen dat mensen onverantwoorde risico’s nemen.
Je moet ook zorgen dat mensen goed opgeleid zijn voor de risico’s die bij het werk horen!
Functie en verantwoordelijkheden
Niet altijd zijn rechters mild voor werknemers, ook niet als het letsel ernstig is.
Wat te denken van (JAR 2008/136) een chef van dienst bij wie een complete rechterarm afgerukt wordt.
Deze chef van dienst was ook shiftleader met daarbij voor zijn afdeling de verantwoordelijkheid voor veiligheid.
Hij had ook tot taak de storingen van een transportband te verhelpen.
Op het moment dat de transportband vastzit vraagt hij de hulp van een collega om samen het probleem te verhelpen.
Steeds laat de shiftleader de machine stukje bij beetje draaien om het vastgelopen materiaal weg te werken.
Uiteindelijk wordt hij bij een kledingstuk gegrepen en wordt uiteindelijk zijn hele arm afgerukt.
De fout die de shiftleader maakte was dat hij niet eerst de machine uitschakelde of zelfs spanningsloos maakte.
Juist de shiftleader wist dat hij een zeer risicovolle overtreding van de veiligheidsnormen van het bedrijf pleegde.
Hij was het zelf die veel zorg, tijd en aandacht aan veiligheidsaspecten op de afdeling besteedde.
Volgens de kantonrechter (een hogere rechter heeft nog geen uitspraak gedaan voorzover mij bekend) gaat dan het beroep op werkdruk en stress niet op.
De werkgever is niet aansprakelijk.
Thuissituatie; situatie buiten de invloedssfeer van de werkgever
Op 14 december 1990 wordt een medewerker van de reclassering thuis aangevallen.
Hij wordt ongeveer veertig keer met een ijzeren hamer op zijn hoofd geslagen.
De dader is een cliënt van de reclassering.
In die zin is er dus een relatie met het werk.
Het “ongeval” overkomt de man echter in zijn privé-situatie.
Deze zaak komt uiteindelijk in 1999 bij de Hoge Raad.
(Zeer kort weergegeven)
Uitgangspunt blijft dat een werkgever zorgplicht heeft voor de veiligheid van de werkomgeving.
Dat mag ook ruim uitgelegd worden, maar een ongeval in de privé-situatie valt in principe buiten de verplichting zorg te dragen voor een veilige werkomgeving.
Dit betekent voor de Hoge Raad dat steeds naar de omstandigheden van het gegeven geval moet worden gekeken om te zien of bijvoorbeeld de eisen van goed werkgeverschap er toch toe leiden dat de werkgever een aansprakelijkheid heeft voor het overkomen ongeval.
Dat zou zo kunnen zijn wanneer er voldoende aanwijzingen waren om een aanval van de betreffende reclasseringsambtenaar te verwachten.
Bedrijfsuitjes
Voor de advocaten die te maken hebben met letselschade en met arbeidsrecht zijn bedrijfsuitjes altijd bijzonder.
Bij bedrijfsuitjes wordt er nogal eens de grenzen van het kunnen van de medewerkers opgezocht, al dan niet uit plezier, dan wel uit een soort test om te zien wat men in huis heeft.
Er kunnen dan ongelukken gebeuren.
Die ongelukken kunnen meer of minder letsel veroorzaken.
Dan moet weer worden nagedacht over de vraag of de werkgever enige zeggenschap heeft over datgene dat gebeurt bij een dergelijk uitje.
- Wie heeft het uitje in eerste instantie georganiseerd?
- Wie heeft de leiding tijdens het uitje?
- Is er een professionele organisatie die ook moest zorgen voor goede verzekeringen?
- Een heel belangrijke vraag is die of de werknemer echt verplicht was om mee te gaan naar het uitje!
Er moet dus een goede relatie zijn tussen het werk.
Er moet voldoende samenhang zijn tussen het dienstverband enerzijds en het meegaan naar en meedoen bij het bedrijfsuitje.
Managers die zich willen bewijzen bij een dergelijk uitje, maar misschien volgens hun taakomschrijving niet eens verplicht zijn om naar een dergelijk uitje te gaan komen van een koude kermis thuis wanneer zij bijvoorbeeld een been of een arm breken door allerlei rare capriolen uit te halen!
--------------------------
Praktijk uit de kranten
Eind 2007 begin 2008 heb ik eens een periode het Dagblad van het Noorden bijgehouden met betrekking tot gepubliceerde arbeidsongevallen.
In een half jaar tijd lees ik zeven dodelijke ongevallen (over heel Nederland véél meer).
Er zijn veel doden in de bouw, maar zeker niet alleen daar.
De ongevallen zijn veroorzaakt door:
- bedolven raken onder betonplaten,
- geraakt worden door een blok beton,
- een muur valt op een slachtoffer,
- iemand valt van een ladder van drie meter hoog,
- iemand wordt met dodelijk gevolg aangevallen door een stier,
- iemand zakt door een balk in een kerk en valt enkele meters,
- iemand wordt op twintig meter hoogte uit een hoogwerkersbak geslingerd,
- iemand raakt bekneld tussen een trekker en een oplegger.
De bouw en het werken met machines zijn in het algemeen moeilijke -of misschien gevaarlijke- situaties.
Jaarverslag Arbeidsinspectie 2007
- De bouw heeft al jaren hoogste ongevalkansen,
- De meeste ongevallen (ook buiten de bouw) gebeuren met machines, gereedschappen, ladders, trappen, hijs- en hefinstrumenten en transportmiddelen.
- De meeste kans om ongelukken te krijgen is er voor jonge werknemers en voor uitzendkrachten.
Zij zijn onervaren en misschien schiet daar toch de begeleiding tekort.
Norm
Er zijn in het arbeidsrecht enkele simpele gegevens:
a. het is een rollenspel.
Ben je werkgever, dan ben jij de professionele ondernemer die geacht wordt de regels te kennen.
Daar moet je je dan ook naar gedragen.
b. de werkgever bepaalt waar, hoe, wanneer en met wie, vanaf hoe laat en tot hoe laat en met welke apparatuur, et cetera, wordt gewerkt.
In dat laatste ligt principieel de verantwoordelijkheid van de werkgever/de baas voor wat de werknemer door de uitoefening van het werk kan overkomen.
In het eerste: professioneel ondernemerschap, ligt een taak om het dan ook goed te doen.
a. De Arbeidsomstandighedenwet en bijbehorend besluit geven veel normen over allerhande activiteiten.
----------------------------
Er is op de site van de Arbeidsinspectie (www.arbeidsinspectie.nl) het nodige te vinden over het voorkomen van arbeidsongevallen.
Ook over het melden van arbeidsongevallen.
Als u een verzuimverzekering hebt, dan kan het zijn dat de verzekering een deel (80%) vergoedt van de kosten van een werkplekonderzoek.
De site van de Arbeidsinspectie heeft nu zogenaamde Arbobrochures voor 31 verschillende branches en voor de groep van zelfstandigen.
Elke branche heeft specifieke risico’s (voorbeelden).
Er is een www.arboportaal.nl.
Er is een site van het Ministerie van SZW (www.szw.nl)met bijvoorbeeld een verhaal over keuze van arbeidsmiddelen als het gaat om werken op hoogtes met keuzeschema’s.
Woon-werkverkeer/goed werkgeverschap
Een verzorgingshulp B, in dienst van een stichting die patiënten bij hen thuis laat verzorgen gaat dagelijks van het ene huis naar het andere huis van een patiënt.
Zij doet dat op de fiets.
De fietstijd is ook expliciet beschouwd als werktijd.
Er is in die zorgstichting, de werkgeefster, een regeling die rekening houdt met extreem
|
